Czy zdarzyło Ci się kiedyś spojrzeć na otoczenie i mieć wrażenie, że wszystko wygląda dziwnie, jak przez szybę, mgłę albo filtr kamery? Ludzie wydają się dalecy, kolory mniej wyraźne, a świat przypomina scenę z filmu lub snu?

Jeżeli tak, mogłeś doświadczyć derealizacji.

Derealizacja jest stanem, w którym człowiek odczuwa otaczającą rzeczywistość jako nierealną, odległą lub sztuczną. To nie oznacza utraty kontaktu z rzeczywistością. Osoba doświadczająca derealizacji wie, że świat jest prawdziwy – problem polega na tym, że nie czuje go jako prawdziwego.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Osoby cierpiące na psychozę wierzą, że rzeczywistość rzeczywiście się zmieniła. Osoby doświadczające derealizacji wiedzą, że coś dzieje się z ich percepcją.

Jak wygląda derealizacja

Pacjenci opisują ten stan na wiele sposobów:

• „Czuję się jak we śnie.”
• „Mam wrażenie, że patrzę na świat przez szybę.”
• „Wszystko wygląda sztucznie.”
• „Ludzie wydają się daleko ode mnie.”
• „Kolory są mniej intensywne.”
• „Jakbym oglądał film zamiast uczestniczyć w życiu.”

Derealizacja może trwać kilka minut, kilka godzin, a czasem utrzymywać się przez tygodnie lub miesiące.

Derealizacja a depersonalizacja

Bardzo często derealizacja występuje razem z depersonalizacją.

Derealizacja dotyczy świata zewnętrznego:

• otoczenie wydaje się nierealne,
• ludzie wydają się odlegli,
• przestrzeń wydaje się dziwna lub zniekształcona.

Depersonalizacja dotyczy samego siebie:

• człowiek czuje się odłączony od własnego ciała,
• ma wrażenie obserwowania siebie z boku,
• doświadcza poczucia obcości wobec własnych emocji lub myśli.

Oba zjawiska należą do zaburzeń dysocjacyjnych.

Czy derealizacja jest niebezpieczna?

Choć doświadczenie derealizacji bywa bardzo nieprzyjemne i przerażające, samo w sobie nie jest niebezpieczne. Nie prowadzi do utraty kontroli. Nie oznacza rozwijającej się psychozy. Nie jest objawem „szaleństwa”.

Najczęściej jest reakcją układu nerwowego na przeciążenie, przewlekły stres lub silny lęk. Paradoksalnie największym problemem staje się często nie sama derealizacja, ale strach przed nią.

Skąd bierze się derealizacja?

W terapii poznawczo-behawioralnej derealizacja jest często rozumiana jako efekt przeciążenia systemu alarmowego organizmu. Kiedy poziom lęku gwałtownie rośnie, mózg przechodzi w tryb przetrwania. Układ nerwowy koncentruje się na wykrywaniu zagrożeń, a nie na pełnym przetwarzaniu otoczenia.

Można powiedzieć, że percepcja rzeczywistości staje się „odchudzona”, ponieważ zasoby poznawcze zostają przekierowane na radzenie sobie z zagrożeniem.

To właśnie wtedy mogą pojawić się:

• poczucie nierealności,
• uczucie odłączenia,
• wrażenie patrzenia na świat z dystansu.

Model poznawczy derealizacji według Davida Clarka i Adriana Wellsa

Współczesne modele poznawcze zaburzeń lękowych, rozwijane między innymi przez Davida Clarka i Adriana Wellsa, pomagają zrozumieć, dlaczego derealizacja potrafi utrzymywać się miesiącami.

Problem nie polega wyłącznie na samym objawie. Problemem staje się interpretacja objawu.

Przykładowy proces wygląda następująco:

1. Pojawia się stres lub silny lęk.
2. Występuje epizod derealizacji.
3. Osoba zauważa objaw.
4. Interpretacja: „Coś jest ze mną nie tak.”
5. Wzrost lęku.
6. Jeszcze większe monitorowanie własnych odczuć.
7. Nasilenie derealizacji.
8. Kolejny wzrost lęku.

Powstaje błędne koło.

Im bardziej człowiek próbuje sprawdzać, czy świat wygląda normalnie, tym bardziej zwraca uwagę na własne doznania i tym silniej doświadcza derealizacji.

Dlaczego derealizacja pojawia się podczas ataków paniki?

Podczas ataku paniki organizm uruchamia reakcję „walcz lub uciekaj”.

Wzrasta napięcie mięśniowe.

Przyspiesza oddech.

Zmienia się przepływ uwagi.

Mózg zaczyna intensywnie monitorować sygnały zagrożenia.

Dla części osób skutkiem ubocznym tego procesu jest właśnie derealizacja.

Dlatego wiele osób po pierwszym ataku paniki trafia do internetu z pytaniem:

„Dlaczego świat wydaje się nierealny?”

Co podtrzymuje derealizację?

Najczęstsze mechanizmy podtrzymujące to:

Nadmierne monitorowanie objawów

• „Czy nadal to czuję?”
• „Czy świat wygląda normalnie?”
• „Czy coś się zmieniło?”

Katastroficzne interpretacje

• „Tracę zmysły.”
• „Nigdy mi to nie przejdzie.”
• „To uszkodzenie mózgu.”

Unikanie

• wychodzenia z domu,
• centrów handlowych,
• prowadzenia samochodu,
• kontaktów społecznych.

Ciągłe szukanie uspokojenia

• wielokrotne googlowanie objawów,
• pytanie bliskich,
• sprawdzanie historii chorób.

Krótko przynosi to ulgę, ale długoterminowo wzmacnia problem.

Jak wygląda leczenie derealizacji?

Jeżeli derealizacja jest związana z lękiem lub stresem, terapia poznawczo-behawioralna należy do najlepiej przebadanych metod pomocy.

Terapia koncentruje się na:

• zrozumieniu mechanizmu objawów,
• ograniczeniu katastroficznych interpretacji,
• zmniejszeniu monitorowania własnego stanu,
• stopniowym powrocie do normalnej aktywności,
• nauce regulacji napięcia i stresu.

W wielu przypadkach samo zrozumienie mechanizmu derealizacji powoduje znaczący spadek lęku.

Co możesz zrobić już teraz?

Jeżeli doświadczasz derealizacji:

• przypomnij sobie, że jest to objaw lęku, a nie utraty rozumu,
• ogranicz sprawdzanie własnych doznań,
• nie testuj ciągle, czy świat wygląda normalnie,
• wracaj do codziennych aktywności mimo dyskomfortu,
• zadbaj o sen, regenerację i ograniczenie przewlekłego stresu.

Im mniej walczysz z derealizacją, tym szybciej układ nerwowy wraca do równowagi.

Kiedy warto zgłosić się do psychologa?

Jeżeli derealizacja:

• utrzymuje się przez dłuższy czas,
• powoduje cierpienie,
• ogranicza codzienne funkcjonowanie,
• współwystępuje z napadami paniki lub nasilonym lękiem,

warto skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym.

Derealizacja może sprawiać wrażenie czegoś bardzo groźnego, jednak w zdecydowanej większości przypadków jest odwracalnym objawem przeciążonego układu nerwowego. Zrozumienie mechanizmu i odpowiednia terapia pozwalają odzyskać poczucie kontaktu z rzeczywistością oraz wrócić do normalnego funkcjonowania.

Udostępniając (poniżej szybka opcja), “lajkując” pomagasz dotrzeć temu artykułowi do większej liczby osób. Jeśli możesz podziel się tym artykułem ze znajomymi.