Maladaptive daydreaming to intensywne, rozbudowane i pochłaniające fantazjowanie, które zaczyna konkurować z rzeczywistym życiem. Człowiek może tworzyć w wyobraźni całe historie, relacje, alternatywne wersje siebie i rozbudowane światy, do których wraca przez wiele godzin. Samo posiadanie bogatej wyobraźni nie jest jednak problemem – trudność pojawia się wtedy, gdy fantazjowanie staje się trudne do kontrolowania, zabiera znaczną część dnia i zaczyna przeszkadzać w nauce, pracy, relacjach albo wykonywaniu podstawowych obowiązków.
Dla części osób fantazja jest niezwykle przyjemna. Można być w niej bardziej atrakcyjnym, odnoszącym sukcesy, kochanym, podziwianym albo przeżywać emocje, których brakuje w codzienności. Inni wykorzystują wyobrażony świat przede wszystkim do odcinania się od samotności, napięcia, wstydu, nudy albo bolesnych wspomnień. Problem polega na tym, że im skuteczniej fantazja reguluje emocje tu i teraz, tym łatwiej może stać się domyślną odpowiedzią na każdy dyskomfort.
Termin maladaptive daydreaming został wprowadzony przez Eliego Somera w 2002 roku. W języku polskim spotyka się określenia takie jak nadmierne fantazjowanie, dezadaptacyjne marzycielstwo czy nadmierne marzycielstwo, ale nie istnieje jeden ustalony polski odpowiednik. Najważniejsze jest jednak odróżnienie samej skłonności do fantazjowania od stanu, w którym wewnętrzny świat zaczyna odbierać czas i przestrzeń życiu zewnętrznemu.
Problemem nie jest to, że masz bogatą wyobraźnię. Problem zaczyna się wtedy, gdy fantazja staje się miejscem, w którym żyjesz łatwiej, dłużej i coraz częściej kosztem życia poza nią.
Czym maladaptive daydreaming różni się od zwykłego marzenia i bogatej wyobraźni?
Większość ludzi od czasu do czasu odpływa myślami. Wyobrażamy sobie przyszłą rozmowę, wymarzony urlop, sukces zawodowy, romans albo alternatywne zakończenie sytuacji, która już się wydarzyła. Takie fantazjowanie może być przyjemne, twórcze, pomagać w planowaniu i chwilowo dawać odpoczynek od monotonii. Nie ma podstaw, aby traktować zwykłe marzycielstwo jako objaw zaburzenia.
W maladaptive daydreaming fantazja jest zwykle znacznie bardziej immersyjna. Człowiek nie tylko przez moment wyobraża sobie określoną scenę, lecz wraca do rozbudowanej fabuły, rozwija postacie, dialogi i całe ciągi wydarzeń. Niektóre historie mogą być kontynuowane przez miesiące albo lata, a osoba zna swój wewnętrzny świat niemal tak dobrze jak fabułę wielosezonowego serialu.
Istotna jest również trudność z zatrzymaniem aktywności. Człowiek może powiedzieć sobie: „jeszcze pięć minut”, a po godzinie nadal chodzi po pokoju i rozwija scenariusz. Wie, że powinien przygotować się do pracy, położyć spać albo odpowiedzieć na wiadomości, lecz możliwość dalszego fantazjowania jest w danym momencie znacznie bardziej atrakcyjna.
Badania rozróżniają także immersive daydreaming, czyli intensywne i angażujące fantazjowanie bez istotnego cierpienia lub upośledzenia funkcjonowania, od maladaptive daydreaming. Osoby z obu grup mogą tworzyć równie barwne światy i spędzać wiele czasu w wyobraźni, ale w MD częściej pojawiają się utrata kontroli, konflikt z obowiązkami, cierpienie oraz poczucie, że fantazjowanie zaczyna rządzić codziennością. To właśnie konsekwencje są więc ważniejsze niż sama niezwykłość wyobraźni.
Nie mamy obecnie jednej światowej wartości określającej, ile godzin fantazjowania jest „za dużo”. Dwie osoby mogą spędzać podobną ilość czasu w wyobraźni, ale tylko jedna ponosi z tego powodu wyraźne koszty. Znacznie bardziej użyteczne jest pytanie: „Co tracę albo czego nie robię dlatego, że fantazjowanie wygrywa z innymi aktywnościami?”.
Jak wygląda maladaptive daydreaming w codziennym życiu?
Fantazje są często bardzo szczegółowe i emocjonalnie angażujące. Mogą dotyczyć romantycznej relacji, przyjaźni, wielkiego sukcesu, sławy, bycia podziwianym, ratowania innych, zemsty, niezwykłych zdolności albo alternatywnej wersji własnej historii. Nie chodzi przy tym o jeden typ treści – ta sama osoba może tworzyć kilka równoległych narracji zależnie od aktualnego nastroju.
Charakterystyczne jest poczucie silnego „ciągnięcia” w stronę fantazji. Przerwanie historii może powodować frustrację, a osoba czeka na moment, kiedy będzie mogła zostać sama i ponownie się w nią zanurzyć. Czasami określone miejsca, pory dnia, filmy, muzyka albo emocje stają się wyzwalaczami, które niemal automatycznie rozpoczynają kolejną sekwencję.
U części osób fantazjowaniu towarzyszy chodzenie po pokoju, kołysanie się, bieganie, wykonywanie powtarzalnych ruchów albo mimika i gesty odpowiadające rozgrywanej scenie. Muzyka może wzmacniać zanurzenie i ułatwiać budowanie określonych emocji. Te zachowania nie są jednak konieczne do występowania problemu i same w sobie również nie świadczą o maladaptive daydreaming.
W praktyce mogą pojawiać się między innymi:
- wielogodzinne tworzenie rozbudowanych fantazji i powracanie do tych samych historii;
- silna potrzeba kontynuowania fantazjowania mimo obowiązków;
- odkładanie pracy, nauki, snu lub codziennych zadań, aby zostać w wyobrażonym świecie;
- wykorzystywanie muzyki, ruchu lub samotności do intensyfikowania fantazji;
- irytacja albo dyskomfort, gdy ktoś przerywa fantazjowanie;
- poczucie utraty kontroli nad czasem spędzanym w wyobraźni;
- wybieranie fantazji zamiast spotkań lub rzeczywistych aktywności;
- poczucie wstydu i ukrywanie zachowania przed innymi;
- wielokrotne próby ograniczenia fantazjowania zakończone szybkim powrotem do wcześniejszego wzorca;
- świadomość, że fantazje nie są rzeczywistością, mimo ich ogromnej intensywności emocjonalnej.
Ten ostatni punkt ma duże znaczenie. Osoba doświadczająca maladaptive daydreaming zwykle wie, że jej wyobrażone postacie i wydarzenia są fantazją. Może godzinami przeżywać fikcyjną relację bardzo intensywnie, ale po zakończeniu sceny nadal rozumie, że nie wydarzyła się ona naprawdę. To odróżnia typowe MD od zaburzeń psychotycznych, choć oczywiście oba problemy mogą teoretycznie współwystępować i wymagają wtedy osobnej diagnostyki.
Warto również uważać na pochopne szacunki częstości występowania. Jedno z badań przeprowadzonych w Izraelu oszacowało po wywiadach klinicznych częstość MD na około 2,5%, ale wynik pochodzi z jednej populacji i nie można traktować go jako światowej wartości. Obecnie nie mamy wystarczająco solidnych danych, aby stwierdzić, jaki odsetek całej populacji spełniałby proponowane kryteria maladaptive daydreaming.
Dlaczego fantazjowanie może stać się tak wciągające?
Najbardziej użyteczne pytanie terapeutyczne często nie brzmi „Dlaczego mam tak bujną wyobraźnię?”, lecz „Co fantazjowanie robi dla mnie w konkretnej chwili?”. Wyobrażony świat może błyskawicznie zmieniać stan emocjonalny. Człowiek jest samotny, a pięć minut później w fantazji znajduje się wśród ludzi, którzy go kochają; czuje się bezwartościowy, a chwilę później staje się podziwianym artystą, sportowcem albo bohaterem.
Fantazja może więc pełnić funkcję regulacji emocji. Wstyd zostaje zastąpiony podziwem, bezradność – kontrolą, nuda – intensywnym pobudzeniem, samotność – wyobrażoną bliskością. To nie znaczy, że każdy przypadek maladaptive daydreaming ma źródło w traumie albo zaniedbaniu. Pierwsza praca Somera dotyczyła osób z doświadczeniami traumatycznymi i późniejsze badania wielokrotnie znajdowały związki między MD a trudnymi doświadczeniami, ale związek statystyczny nie dowodzi jednej drogi przyczynowej.
Aktualne przeglądy pokazują również związki maladaptive daydreaming z trudnościami regulacji emocji, samotnością, dysocjacją, depresją, lękiem, ADHD i objawami obsesyjno-kompulsyjnymi. Nie pozwala to stwierdzić, że MD jest odmianą któregoś z tych zaburzeń. Bardziej prawdopodobne jest, że u różnych osób mogą działać różne kombinacje podatności i funkcji.
Ważną rolę może odgrywać również nagradzający charakter samej czynności. Realne życie wymaga wysiłku, tolerowania niepewności i konfrontowania się z ograniczeniami. W fantazji historia może natomiast rozwijać się natychmiast zgodnie z potrzebą – można być kochanym, kompetentnym, bezpiecznym albo przeżywać niezwykle intensywne emocje bez ryzyka, które niesie prawdziwa sytuacja.
W ten sposób może powstać błędne koło. Im więcej czasu człowiek spędza w fantazji, tym mniej doświadczeń zdobywa w realnym świecie. Obowiązki się kumulują, kontakty słabną, pojawia się wstyd z powodu straconego czasu, a codzienność staje się jeszcze mniej satysfakcjonująca. Fantazja, która miała pomóc poradzić sobie z nieprzyjemnym życiem, zaczyna więc pośrednio czynić to życie jeszcze trudniejszym.
Błędne koło nadmiernego fantazjowania
To przykład mechanizmu podtrzymującego, a nie uniwersalna teoria przyczyn maladaptive daydreaming. U różnych osób funkcja fantazji może być zupełnie inna.
- 1 Wyzwalacz Samotność, nuda, stres, wstyd, muzyka, konflikt, zmęczenie albo chwila pozostania samemu.
- 2 Potrzeba zmiany stanu „Nie chcę teraz tego czuć”, „Tam jest lepiej”, „Tylko na chwilę odpłynę”.
- 3 Zanurzenie w fantazji Rozpoczyna się historia, czasem wspierana muzyką, ruchem albo izolowaniem się od otoczenia.
- 4 Ulga i nagroda Spada napięcie, pojawia się ekscytacja, poczucie bliskości, sukcesu, kontroli albo bezpieczeństwa.
- 5 Koszt Mija czas, odkładane są zadania, sen, relacje albo działania ważne w rzeczywistym życiu.
- 6 Więcej trudnych emocji Pojawia się wstyd, samotność, zaległości lub frustracja, które stają się kolejnym wyzwalaczem fantazjowania.
Pętla podtrzymująca: trudny stan → fantazja → szybka ulga lub nagroda → wycofanie z realnego życia → większe koszty i trudne emocje → jeszcze silniejsza potrzeba ucieczki w fantazję.
W takim ujęciu sam zakaz fantazjowania może być niewystarczający. Jeżeli wyobraźnia codziennie przez kilka godzin reguluje samotność, nie można po prostu zabrać tej strategii i oczekiwać, że pozostała pustka zniknie. Zmiana wymaga równoczesnego budowania innych sposobów regulacji emocji i zwiększania kontaktu z rzeczywistymi źródłami satysfakcji.
Maladaptive daydreaming a ADHD, dysocjacja, OCD i psychoza
Jednym z największych problemów badawczych jest nakładanie się MD na inne zjawiska. Osoba z ADHD może przez wiele godzin odpływać myślami, mieć trudność z rozpoczęciem nudnego zadania i bardzo łatwo przenosić uwagę do własnego świata. Nie oznacza to jednak automatycznie maladaptive daydreaming, ponieważ typowe błądzenie myśli w ADHD nie musi przyjmować formy rozbudowanej, celowo kontynuowanej fabuły, która sama staje się źródłem nagrody.
Badania z 2026 roku przeprowadzone u osób z ADHD pokazują zresztą, że część elementów skal MD – szczególnie impairment, czyli pogorszenie funkcjonowania – może nakładać się z ADHD silniej niż bardziej specyficzne elementy takie jak pragnienie powrotu do fantazji, muzyka czy ruch. To dobry przykład, dlaczego wysoki wynik w kwestionariuszu nie może zastępować wywiadu klinicznego.
Silny jest również związek z dysocjacją, szczególnie absorpcją. W obu przypadkach uwaga może zostać intensywnie odłączona od aktualnego otoczenia i skierowana do świata wewnętrznego. Maladaptive daydreaming nie jest jednak obecnie formalnie klasyfikowane jako zaburzenie dysocjacyjne, a część osób z MD nie spełnia kryteriów żadnego zaburzenia dysocjacyjnego. Jeżeli chcesz szerzej przeczytać o samym mechanizmie odłączenia, zobacz Dysocjacja i zaburzenia dysocjacyjne.
Podobieństwo do OCD dotyczy przede wszystkim kompulsywnego charakteru działania. Człowiek może czuć silną potrzebę rozpoczęcia fantazji, wielokrotnie do niej wracać i mieć trudność z przerwaniem zachowania. W typowym OCD kompulsja służy jednak przede wszystkim neutralizacji lęku, poczucia zagrożenia lub niepewności, natomiast fantazjowanie może być równocześnie niezwykle przyjemne i nagradzające. Oba problemy mogą oczywiście współwystępować.
MD trzeba też odróżnić od psychozy. Intensywność obrazu lub emocji nie oznacza utraty kontaktu z rzeczywistością. Osoba może stworzyć niezwykle szczegółową wyobrażoną rodzinę i przeżywać związane z nią emocje, a jednocześnie dokładnie wiedzieć, że rodzina ta istnieje tylko w fantazji. W przypadku urojeń lub halucynacji granica między treścią wewnętrzną a zewnętrzną rzeczywistością wygląda inaczej.
Nie każde długie fantazjowanie jest również objawem traumy. Niektóre osoby wiążą rozwój swoich fantazji z samotnością, przemocą albo emocjonalnie trudnym dzieciństwem i badania znajdują statystyczne związki MD z doświadczeniami traumatycznymi. Aktualna literatura nie pozwala jednak twierdzić, że trauma jest konieczną przyczyną maladaptive daydreaming albo że znalezienie trudnego wydarzenia automatycznie wyjaśnia cały problem.
Czy istnieje test na maladaptive daydreaming i czy można je zdiagnozować?
Maladaptive daydreaming nie jest obecnie formalnym rozpoznaniem DSM-5-TR ani ICD-11. Oznacza to, że psycholog lub psychiatra nie może po prostu zastosować oficjalnych kryteriów analogicznych do tych stosowanych w depresji, OCD czy PTSD. Istnieją natomiast proponowane kryteria badawcze, ustrukturyzowany wywiad oraz kilka zwalidowanych skal służących do oceny nasilenia zjawiska.
Najbardziej znanym narzędziem jest Maladaptive Daydreaming Scale w wersji 16-itemowej, czyli MDS-16. Kwestionariusz ocenia między innymi pragnienie zanurzania się w fantazjach, ich wpływ na funkcjonowanie, rolę muzyki oraz ruchu. Powstało kilka wersji językowych, przy czym wartości odcięcia nie są identyczne pomiędzy wszystkimi adaptacjami i nie powinno się mechanicznie przenosić jednego wyniku na każdą populację.
Co szczególnie przydatne w Polsce, w 2023 roku opublikowano badanie polskich wersji PMDS-16 oraz PMDS-5. Oba narzędzia wykazały dobre właściwości psychometryczne jako skale przesiewowe, a autorzy zaproponowali wartości pomagające odróżniać osoby z podwyższonym prawdopodobieństwem MD. Nadal jednak wynik oznacza „warto dokładniej przyjrzeć się problemowi”, a nie „otrzymałeś diagnozę”.
Dobra ocena kliniczna powinna pójść znacznie dalej niż wynik testu. Warto ustalić, ile czasu zajmuje fantazjowanie, jakie sytuacje je uruchamiają, czy osoba potrafi je przerwać, jakie potrzeby emocjonalne zaspokaja, jakie ponosi koszty oraz czy problem lepiej wyjaśnia ADHD, depresja, OCD, zaburzenie dysocjacyjne albo inny stan. Ważne jest również rozróżnienie bogatego, ale funkcjonalnego świata wyobraźni od fantazjowania, które realnie ogranicza życie.
To właśnie dlatego „test na maladaptive daydreaming online” nie powinien służyć do samodzielnego budowania diagnozy. Może natomiast być początkiem sensownej obserwacji: czy wyniki odpowiadają temu, czego rzeczywiście doświadczasz, i czy fantazjowanie stało się problemem, z którym chcesz coś zrobić.
Jak ograniczyć nadmierne fantazjowanie i co wiemy o leczeniu?
Nie istnieje obecnie jeden uznany protokół leczenia maladaptive daydreaming. Przegląd zakresowy z 2025 roku podkreśla, że zdecydowana większość literatury dotyczy charakterystyki zjawiska, jego korelatów i współwystępujących trudności, a badań nad terapią nadal jest niewiele. Dlatego nie ma podstaw do obietnicy, że konkretna technika – CBT, EMDR, leki czy „detoks dopaminowy” – jest już standardowym leczeniem MD.
Najważniejszym kontrolowanym badaniem terapeutycznym pozostaje randomizowane badanie programu internetowego opublikowane w 2023 roku. 557 osób losowo przydzielono do różnych warunków, a 353 ukończyły program. Interwencja obejmująca psychoedukację, wzmacnianie motywacji, mindfulness i samoobserwację zmniejszała nasilenie MD, częstotliwość fantazjowania i jego wpływ na funkcjonowanie; poprawa utrzymywała się po sześciu miesiącach. Klinicznie istotną poprawę bezpośrednio po pełnym programie odnotowano u około 24% uczestników, a wiarygodną poprawę u około 39%, co jest obiecujące, ale jednocześnie pokazuje, że nie mamy prostego rozwiązania działającego u wszystkich.
Z praktycznej perspektywy pierwszym krokiem może być samoobserwacja bez natychmiastowej wojny z wyobraźnią. Przez kilka dni warto zauważać, kiedy rozpoczyna się fantazjowanie, co wydarzyło się chwilę wcześniej, jakie emocje były obecne i co zmienia się po wejściu w historię. Jeśli schemat zawsze wygląda „samotność → muzyka → dwie godziny fantazji → ulga”, otrzymujemy znacznie więcej informacji niż ze zdania „po prostu za dużo marzę”.
Kolejny obszar to praca z bodźcami ułatwiającymi automatyczne zanurzenie. Jeśli konkretny rodzaj muzyki zawsze rozpoczyna długą sesję fantazjowania, można eksperymentować z tym, kiedy i w jakim kontekście jej słuchamy. Jeśli problem pojawia się przede wszystkim podczas samotnego chodzenia po mieszkaniu, można porównywać tę sytuację z wykonywaniem bardziej angażującej aktywności. Nie chodzi o stworzenie życia całkowicie pozbawionego wyzwalaczy, ale o odzyskiwanie wyboru.
Pomocne może być również stopniowe odzyskiwanie czasu. Próba przejścia z czterech godzin fantazjowania dziennie do zera często tworzy bardzo duży kontrast, szczególnie gdy wewnętrzny świat jest głównym źródłem przyjemności i regulacji emocji. Bardziej realistycznym celem może być najpierw odzyskanie jednej części dnia – wykonanie zadania, spotkanie z człowiekiem albo pójście spać bez wcześniejszej godzinnej historii.
Jednocześnie trzeba pracować nad tym, co fantazja zastępuje. Jeżeli wyobrażony świat daje bliskość, realne życie potrzebuje większej ilości rzeczywistego kontaktu. Jeśli dostarcza poczucia kompetencji, potrzebne mogą być małe doświadczenia działania i rozwoju. Jeśli przede wszystkim znieczula wstyd, lęk lub bolesne wspomnienia, terapia powinna pomóc radzić sobie właśnie z tymi emocjami, a nie wyłącznie mierzyć czas spędzany w fantazji.
W tym miejscu CBT może być użyteczne jako sposób tworzenia indywidualnej konceptualizacji. Terapeuta może analizować wyzwalacze, funkcję zachowania, krótkoterminową nagrodę i długoterminowe koszty, a następnie wspólnie z pacjentem przeprowadzać eksperymenty dotyczące uwagi, zachowania i regulacji emocji. Nie jest to jednak równoznaczne ze stwierdzeniem, że istnieje już zwalidowany „protokół CBT na maladaptive daydreaming”.
Mindfulness również nie powinno być rozumiane jako ćwiczenie polegające na zakazie myślenia. Bardziej użyteczna może być zdolność zauważenia momentu, w którym rozpoczyna się historia, i świadomego zdecydowania, czy chcę ją teraz kontynuować. W badaniu terapeutycznym połączenie mindfulness z monitorowaniem własnego zachowania dawało początkowo lepsze wyniki niż mindfulness bez dodatkowego monitorowania, choć w dłuższej obserwacji obie aktywne interwencje przynosiły korzyść.
Jeżeli fantazjowanie wynika przede wszystkim ze współwystępującego ADHD, depresji, OCD lub innego zaburzenia, plan terapeutyczny powinien uwzględniać także ten problem. Nie ma obecnie leku zatwierdzonego specjalnie do leczenia maladaptive daydreaming. Pojedyncze opisy przypadków farmakoterapii nie stanowią podstawy do rekomendowania określonego preparatu jako „leku na MD”.
Po profesjonalną pomoc szczególnie warto zgłosić się wtedy, gdy fantazjowanie zajmuje kilka godzin dziennie, powoduje chroniczne zaległości, prowadzi do rezygnowania z realnych relacji, systematycznie opóźnia sen albo pomimo wielokrotnych prób nie udaje się go ograniczyć. Konsultacja może być potrzebna również wtedy, gdy świat fantazji służy przede wszystkim do uciekania od nasilonej depresji, traumy, samotności czy innych trudnych doświadczeń.
Maladaptive daydreaming – najważniejsze informacje
Maladaptive daydreaming opisuje nadmierne, immersyjne i trudne do kontrolowania fantazjowanie, które powoduje cierpienie albo znacząco ingeruje w funkcjonowanie. Nie jest obecnie formalnym zaburzeniem w DSM-5-TR ani ICD-11, ale w ciągu ostatnich lat powstało coraz więcej badań wskazujących, że zjawiska nie można sprowadzić wyłącznie do „bujnej wyobraźni”. Jednocześnie wiele pytań dotyczących przyczyn, granic diagnostycznych i optymalnego leczenia pozostaje otwartych.
Nie każda osoba intensywnie fantazjująca ma problem. Kluczowe znaczenie mają utrata kontroli, funkcja fantazji i jej koszt dla rzeczywistego życia. Jeśli potrafisz spędzić godzinę w rozbudowanym świecie wyobraźni, a następnie wrócić do własnych zadań bez szkody dla pracy, relacji i snu, obraz jest zupełnie inny niż sytuacja, w której każda wolna chwila automatycznie kończy się kilkugodzinnym zanurzeniem.
Badania pokazują związki MD z depresją, lękiem, dysocjacją, ADHD, objawami OCD i trudnościami regulacji emocji, ale nie oznacza to, że którekolwiek z tych zaburzeń jest jedyną przyczyną. W terapii warto więc ustalić indywidualny mechanizm: co uruchamia fantazję, jaką funkcję ona spełnia, jaka jest natychmiastowa nagroda i jakie koszty pojawiają się później.
Dowody dotyczące leczenia są nadal ograniczone. Najlepsze kontrolowane badanie wskazuje na potencjalną przydatność mindfulness i samoobserwacji, natomiast wiele elementów pracy CBT – analiza funkcjonalna, ograniczanie zachowań podtrzymujących, aktywizacja i rozwijanie alternatywnych sposobów regulacji – ma dobre uzasadnienie kliniczne, lecz wymaga dalszych badań bezpośrednio w maladaptive daydreaming.
Celem nie musi być pozbycie się wyobraźni. Celem może być odzyskanie sytuacji, w której to Ty decydujesz, kiedy korzystasz z fantazji, zamiast organizować życie wokół następnej okazji, by do niej wrócić.
Artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy psychologicznej ani psychiatrycznej. Maladaptive daydreaming nie jest obecnie formalnym rozpoznaniem DSM-5-TR ani ICD-11, a dostępne kwestionariusze mają przede wszystkim charakter przesiewowy i badawczy. Jeżeli fantazjowanie znacząco ogranicza naukę, pracę, relacje lub sen albo współwystępuje z nasilonymi objawami depresji, dysocjacji, OCD, ADHD, psychozy lub innymi trudnościami psychicznymi, warto skorzystać z profesjonalnej oceny.
Konsultacje online
Potrzebujesz wsparcia?
Zobacz aktualne wolne terminy konsultacji psychologicznej online i wybierz dogodny termin kontaktu.
Bibliografia
Somer E. (2002). Maladaptive Daydreaming: A Qualitative Inquiry. Journal of Contemporary Psychotherapy, 32, 197–212. DOI: 10.1023/A:1020597026919. DOI.
Mansuklal S.A., Pascoal P.M., Somer E., Costa I.B., Andersson G. (2025). What Is Known About Maladaptive Daydreaming? A Scoping Review. Clinical Psychology & Psychotherapy, 32(4), e70104. DOI: 10.1002/cpp.70104. PubMed.
Somer E., Herscu O., Samara M., Abu-Rayya H.M. (2025). Maladaptive Daydreaming and Psychopathology: A Meta-Analysis. International Journal of Psychology, 60(2), e70027. DOI: 10.1002/ijop.70027. PubMed.
Cakar-Ozcelik M., Usta E., Inozu M. (2026). Maladaptive daydreaming and deliberate mind-wandering: a systematic review of psychopathological associations in adults. Current Psychology, 45, 541. DOI: 10.1007/s12144-026-09120-7. Springer.
Somer E., Lehrfeld J., Bigelsen J., Jopp D.S. (2016). Development and validation of the Maladaptive Daydreaming Scale (MDS). Consciousness and Cognition, 39, 77–91. DOI: 10.1016/j.concog.2015.12.001. PubMed.
Pietkiewicz I.J., Hełka A.M., Barłóg M., Tomalski R. (2023). Validity and reliability of the Polish Maladaptive Daydreaming Scale (PMDS-16) and its short form (PMDS-5). Clinical Psychology & Psychotherapy, 30(4), 882–897. DOI: 10.1002/cpp.2844. PubMed.
Soffer-Dudek N., Theodor-Katz N. (2022). Maladaptive Daydreaming: Epidemiological Data on a Newly Identified Syndrome. Frontiers in Psychiatry, 13, 871041. PubMed.
Soffer-Dudek N., Somer E. (2023). Mindfulness meditation and self-monitoring reduced maladaptive daydreaming symptoms: A randomized controlled trial of a brief self-guided web-based program. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 91(5), 285–300. PubMed.
Soffer-Dudek N. i wsp. (2020). Different cultures, similar daydream addiction? An examination of the cross-cultural measurement equivalence of the Maladaptive Daydreaming Scale. Journal of Behavioral Addictions, 9(4), 1056–1067. DOI: 10.1556/2006.2020.00080. PubMed.