Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się: „Kim tak naprawdę jestem?”? Czy masz trudność z określeniem, co lubisz, co myślisz i czego pragniesz, jeśli nie zapytasz o zdanie kogoś bliskiego? Czy czujesz, że emocje Twoich rodziców lub partnera „przelewają się” na Ciebie tak mocno, że nie wiesz, czy ten smutek jest Twój, czy ich?

Jeśli czujesz, że bez bliskiej osoby (matki, ojca, partnera) jesteś jak pusta skorupa, zagubiony we mgle – prawdopodobnie dotyczy Cię schemat Uwikłania / Nie w pełni rozwiniętego Ja.

To życie w symbiozie. To niewidzialna pępowina, która nigdy nie została odcięta. Choć daje poczucie bezpieczeństwa, odbiera coś najcenniejszego: Twoją indywidualną tożsamość. W tym artykule wyjaśnię, na czym polega ten schemat, skąd się bierze to „zlanie się” z innymi i jak w terapii schematów pracujemy nad odzyskaniem własnego „Ja”.

Czym jest schemat Uwikłania / Nie w pełni rozwiniętego Ja?

W terapii schematów definiujemy ten problem jako nadmierne emocjonalne zaangażowanie i bliskość z jedną lub kilkoma ważnymi osobami (często rodzicami), kosztem własnej indywidualności.

Schemat ten ma dwa oblicza:

1. Uwikłanie: To poczucie, że nie możesz istnieć ani funkcjonować bez drugiej osoby. Wasze życie jest jednością. Nie masz sekretów, granic, oddzielnych spraw.
2. Nie w pełni rozwinięte Ja: To brak tożsamości. Poczucie pustki, gdy jesteś sam. Brak własnych preferencji, talentów, kierunku w życiu. Jesteś „córką swojej matki” lub „żoną swojego męża”, ale nie wiesz, kim jesteś jako odrębna jednostka.

Osoba z tym schematem często czuje, że zdrada własnych potrzeb na rzecz drugiej osoby jest konieczna, by przetrwać. Separacja wydaje się śmiertelnym zagrożeniem.

Jak rozpoznać, że jesteś uwikłany?

Uwikłanie bywa mylone z bliskością. Zdrowa bliskość to relacja dwóch odrębnych osób („Ja i Ty”). Uwikłanie to relacja zlana („My”).

Oto sygnały ostrzegawcze:

• Współodczuwanie bez granic: Jeśli mama jest smutna, Ty jesteś zdruzgotany. Jeśli partner jest zły, Ty czujesz lęk. Nie potrafisz oddzielić swoich emocji od ich nastrojów.
• Brak własnego zdania: Na pytanie „Co chcesz zjeść?” lub „Jaki film obejrzeć?”, odpowiadasz: „Obojętnie, wybierz ty”.
• Poczucie winy przy separacji: Każda próba zrobienia czegoś po swojemu, wyjazdu, a nawet nieodebrania telefonu budzi w Tobie gigantyczne poczucie winy („Zrobiłem im krzywdę”).
• Trudności decyzyjne: Nie kupisz ubrania, nie zmienisz pracy, nie podejmiesz żadnej decyzji bez konsultacji i aprobaty „znaczącej osoby”.
• Poczucie duszenia się: Czasami czujesz, że ta bliskość Cię przytłacza, ale lęk przed wolnością jest silniejszy.

Skąd bierze się nieodcięta pępowina?

Schemat Uwikłania / Nie w pełni rozwiniętego Ja powstaje w dzieciństwie, gdy proces indywiduacji (stawania się odrębną osobą) został zakłócony.

Najczęściej wynika to z postawy rodziców (zazwyczaj jednego z nich):

1. Rodzic nadopiekuńczy i lękowy: Wmawiał Ci, że świat jest groźny i tylko przy nim jesteś bezpieczny. „Beze mnie zginiesz”.
2. Rodzic osamotniony / żyjący życiem dziecka: Rodzic, który nie miał własnego życia, pasji czy szczęśliwego związku, przelał całą uwagę na dziecko. Dziecko stało się „partnerem emocjonalnym” rodzica.
3. Wzbudzanie winy: Każda próba samodzielności dziecka była traktowana jak zdrada lub atak. „Jak możesz wyjeżdżać na studia, kiedy ja jestem taka chora/samotna?”.
4. Brak granic: Rodzice czytali Twoje pamiętniki, wchodzili do łazienki, decydowali o Twoich przyjaciołach. Nie miałeś przestrzeni na „swoje”.

W takim domu bycie sobą było ryzykowne. Bycie „przedłużeniem rodzica” gwarantowało miłość i spokój.

Uwikłanie w dorosłym życiu – kopia z dzieciństwa

Dorośli z tym schematem często przenoszą wzorzec z rodziców na partnerów.

• Zlanie się z partnerem: Szukasz kogoś silnego, kto będzie Twoim przewodnikiem. Przejmujesz jego hobby, jego poglądy, jego znajomych. Po roku związku nie wiesz już, gdzie kończy się on, a zaczynasz Ty.
• Lojalność wobec rodziców: Nawet mając 30-40 lat, to zdanie matki/ojca jest ważniejsze niż zdanie żony/męża. Dzwonisz do rodziców kilka razy dziennie, spowiadasz się ze wszystkiego. To częsta przyczyna kryzysów małżeńskich.

Jak odnaleźć własne Ja? Terapia schematów

Wyjście z uwikłania to proces narodzin własnej tożsamości. To może być bolesne (jak każde narodziny), ale jest niezbędne, by żyć własnym życiem.

W terapii schematów pracujemy nad:

1. Budowaniem granic (Symboliczne odcięcie pępowiny)

Uczysz się stawiać granice – emocjonalne i fizyczne. Uczysz się, że masz prawo nie odebrać telefonu. Masz prawo mieć sekrety. Masz prawo powiedzieć „nie”. Odkrywasz, że postawienie granicy nie zabija relacji – a często ją uzdrawia.

2. Odkrywaniem preferencji

To praca detektywistyczna. Zadajemy pytania: „Co TY lubisz jeść?”, „Jaka muzyka TOBIE się podoba?”, „Co TY myślisz o polityce?”. Często pacjenci są zdumieni, odkrywając, że ich gust różni się od gustu rodziców.

3. Tolerowaniem poczucia winy

Gdy zaczniesz się uniezależniać, Twój schemat (i często otoczenie) zareaguje poczuciem winy. „Jesteś egoistą!”. W terapii uczymy się wytrzymywać ten dyskomfort i rozumieć, że dbanie o siebie to nie egoizm, to zdrowie.

4. Wzmacnianiem Zdrowego Dorosłego

Budujemy w Tobie tę część, która potrafi być samodzielna. Która wie, że przetrwasz bez ciągłej symbiozy. Która potrafi dać sobie radę w świecie.

Masz prawo być sobą

Schemat Uwikłania / Nie w pełni rozwiniętego Ja wmawia Ci, że bycie odrębną jednostką oznacza bycie samotnym i zdradzieckim. To nieprawda.

Możesz kochać swoich rodziców i partnera, będąc jednocześnie w pełni niezależnym człowiekiem. Masz prawo do własnych myśli, uczuć, błędów i marzeń.
Masz prawo być głównym bohaterem swojego życia, a nie postacią drugoplanową w życiu kogoś innego.

Tożsamość to coś, co możesz zbudować w każdym wieku. Nigdy nie jest za późno, by poznać najważniejszą osobę w Twoim życiu – siebie.

Jeśli czujesz, że zgubiłeś siebie w relacjach z innymi i chcesz odzyskać swoją tożsamość – zapraszam do kontaktu.

Udostępniając (poniżej szybka opcja), “lajkując” pomagasz dotrzeć temu artykułowi do większej liczby osób. Jeśli możesz podziel się tym artykułem ze znajomymi.